კუნთის დაჭიმვა: სიმპტომები, მიზეზები და მკურნალობის გზები

რა არის კუნთის დაჭიმვა (Muscle Strain)

კუნთის დაჭიმვა არის ტრავმა, რომელიც ვითარდება კუნთის ან მყესის (ქსოვილი, რომლითაც კუნთი ძვალს უკავშირდება.) გადაჭარბებული დაჭიმვის ან გაგლეჯის შედეგად. ეს ხდება მაშინ, როდესაც კუნთზე მოქმედებს იმაზე მეტი დატვირთვა, ვიდრე მას შეუძლია გაუძლოს [1]. ყველაზე ხშირად ზიანდება ზურგის, ფეხის (განსაკუთრებით ბარძაყის უკანა კუნთი და წვივი) კუნთები [3].

კუნთის დაჭიმვის ხარისხები

დაზიანების სიმძიმის მიხედვით, კუნთის დაჭიმვა იყოფა სამ ხარისხად:

პირველი ხარისხი (მსუბუქი)

აღინიშნება კუნთის ბოჭკოების მცირე ნაწილის დაზიანება. მოძრაობა შენარჩუნებულია, თუმცა ახლავს მსუბუქი ტკივილი. გამოჯანმრთელებას ჩვეულებრივ 1 კვირამდე სჭირდება [2].

მეორე ხარისხი (საშუალო)

კუნთის ან მყესის მეტი ბოჭკოა გაწყვეტილი. ახასიათებს შესამჩნევი ტკივილი, შეშუპება და მოძრაობის შეზღუდვა. აღდგენას შეიძლება 3-4 კვირა ან 2-3 თვეც კი დასჭირდეს [1, 2].

მესამე ხარისხი (მძიმე)

კუნთის ან მყესის სრული გაწყვეტა. თან ახლავს ძლიერი ტკივილი, მნიშვნელოვანი შეშუპება და კუნთის ფუნქციის სრული მოშლა. ამ შემთხვევაში ხშირად ქირურგიული ჩარევაა საჭირო და აღდგენას თვეები სჭირდება [1, 2].

რა იწვევს კუნთის დაჭიმვას

კუნთის დაჭიმვა შეიძლება იყოს მწვავე ან ქრონიკული.

მწვავე დაჭიმვა ვითარდება მოულოდნელად, მაგალითად: ფეხის დაცურების, უხერხული მოძრაობის, სიმძიმის არასწორად აწევის ან ვარჯიშის წინ არასაკმარისი გახურების გამო [2].

ქრონიკული დაჭიმვა ვითარდება დროთა განმავლობაში, განმეორებადი მოძრაობების შედეგად (მაგალითად, სპორტში ან სამსახურში ერთნაირი მოძრაობების ხშირი შესრულებისას), როდესაც კუნთს არ აქვს საკმარისი დრო აღდგენისთვის [2, 6].

ძირითადი სიმპტომები

კუნთის დაჭიმვის ტიპური სიმპტომებია:

– ტკივილი მოსვენებულ მდგომარეობაში ან კუნთის გამოყენებისას

– კუნთის სპაზმები და კრუნჩხვები

– შეშუპება, სისხლჩაქცევები (სისხლძარღვების დაზიანების გამო)

– კუნთის სისუსტე ან ფუნქციის დაკარგვა [1, 4]

პირველადი დახმარება: P.R.I.C.E. მეთოდი

კუნთის მწვავე დაჭიმვისას, პირველი 2-3 დღის განმავლობაში, რეკომენდებულია P.R.I.C.E. მეთოდის გამოყენება, რომელიც ხელს უწყობს ტკივილისა და შეშუპების შემცირებას [2, 4, 7]:

– Protection (დაცვა): დაიცავით დაზიანებული ადგილი დამატებითი ტრავმისგან [2, 4].

– Rest (დასვენება): მოერიდეთ დაზიანებული კუნთის დატვირთვას და შეაჩერეთ ფიზიკური აქტივობა [1, 2].

– Ice (ყინული): დაიდეთ ყინული 15-20 წუთით, ყოველ 2-3 საათში ერთხელ. ეს შეამცირებს შეშუპებას. არ დაიდოთ ყინული უშუალოდ კანზე. [1, 2].

– Compression (კომპრესია): გამოიყენეთ ელასტიური ბინტი შეშუპების შესამცირებლად [2, 4].

– Elevation (აწევა): შეძლებისდაგვარად, გქონდეთ დაზიანებული გულის დონეზე ზევით. [1, 2].

ტკივილის შესამსუბუქებლად შეიძლება დაგეხმაროთ ანთების საწინააღმდეგო არასტეროიდული პრეპარატები (მაგ. იბუპროფენი), თუმცა მნიშვნელოვანია მათი მიღება სისხლდენის რისკის შემცირების შემდეგ [7]. ასევე, მნიშვნელოვანია, რომ დაჭიმვის პირველ დღეებში თავი აარიდოთ სითბოს, მასაჟს და ალკოჰოლს, რათა არ გაიზარდოს შეშუპება [4].

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს

მიმართეთ ექიმს, თუ ტკივილი და შეშუპება 5 დღის შემდეგაც არ უმჯობესდება, ვერ ინარჩუნებთ წონასწორობას დაზიანებულ ფეხზე, ან თუ გაქვთ შესამჩნევი დეფორმაცია [2, 7].

საქართველოში: დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის (NCDC) და სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებში კუნთის დაჭიმვა და მსგავსი სპორტული ტრავმები არ არის გამოყოფილი ცალკე კატეგორიად და ერთიანდება ტრავმების საერთო სტატისტიკაში. მიუხედავად ამისა, მსგავსი დაზიანებების დროს ამბულატორიული მიმართვიანობა საკმაოდ ხშირია საქართველოშიც.

პრევენცია

კუნთის დაჭიმვის რისკის შესამცირებლად გაითვალისწინეთ შემდეგი რჩევები:

– ყოველთვის გაახურეთ კუნთები ვარჯიშის წინ სისხლის მიმოქცევის გასაუმჯობესებლად [1, 3].

– რეგულარულად შეასრულეთ გაწელვითი ვარჯიშები მოქნილობისთვის [1, 3].

– ივარჯიშეთ ძალაზე, რადგან ძლიერი კუნთები უკეთ უმკლავდება დატვირთვას და ნაკლებად ზიანდება [1].

– მოერიდეთ დატვირთვის უცაბედ გაზრდას — ივარჯიშეთ ეტაპობრივად [6].

ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)

რით განსხვავდება კუნთის დაჭიმვა ნაღრძობისგან?

დაჭიმვა ეხება კუნთის ან მყესის (ქსოვილი, რომელიც კუნთს ძვალთან აკავშირებს) დაზიანებას, ხოლო იოგის (რომელიც ძვლებს ერთმანეთთან აკავშირებს) დაზიანებას დაჭიმვა ეწოდება [3].

შეიძლება თუ არა დაჭიმულ კუნთზე სითბოს გამოყენება?

პირველი 2-3 დღის განმავლობაში სითბოს გამოყენება (მაგ. ცხელი აბაზანა) არ არის რეკომენდებული, რადგან მან შეიძლება გაზარდოს შეშუპება და სისხლჩაქცევები [4].

რამდენ ხანში შევძლებ ვარჯიშის განახლებას?

მსუბუქი დაჭიმვის დროს 1 კვირაში შეიძლება იგრძნოთ თავი უკეთ, თუმცა უფრო მძიმე შემთხვევებში ინტენსიურ ვარჯიშებამდე დაბრუნებას შეიძლება 3-4 კვირა ან თვეები დასჭირდეს. მნიშვნელოვანია დაუბრუნდეთ დატვირთვას ნელ-ნელა [2, 4].

სამეცნიერო წყაროები

სამედიცინო გაფრთხილება

ეს სტატია მხოლოდ საინფორმაციო მიზნებისთვისაა და არ ცვლის ექიმთან კონსულტაციას.